Τι είναι ο Σκωτικός Τύπος
Υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα τα οποία, όσο απλά και αν φαίνονται, γίνονται ολοένα δυσκολότερα όταν επιχειρήσει κανείς να τα απαντήσει. Ένα από αυτά είναι το ερώτημα: τι είναι ο Αρχαίος και Αποδεδεγμένος Σκωτικός Τύπος;
Θα μπορούσε κανείς να απαντήσει ότι πρόκειται για ένα σύστημα τριάντα τριών βαθμών, το οποίο συνεχίζεται μετά την ολοκλήρωση των τριών συμβολικών βαθμών και ολοκληρώνεται στον τριακοστό τρίτο. Θα μπορούσε επίσης να αναφερθεί στην ιστορία του, στους βαθμούς του, στα σύμβολα και στις τελετές του. Όλα αυτά είναι αληθή, αλλά δεν απαντούν ακόμη στο ουσιώδες ερώτημα. Διότι άλλο είναι να γνωρίζει κανείς τι περιλαμβάνει ο Σκωτικός Τύπος και άλλο να αρχίζει να αντιλαμβάνεται τι είναι.
Το ερώτημα αυτό απευθύνεται κατεξοχήν στον Διδάσκαλο Τέκτονα. Ο άνθρωπος που εισέρχεται στον Τεκτονισμό αναζητά το Φως. Ο Διδάσκαλος έχει ήδη βιώσει τη μεγάλη αλληγορία της οικοδόμησης, της απώλειας και της αναγέννησης. Έχει μάθει ότι η μύηση δεν είναι η απόκτηση μιας πληροφορίας αλλά μία διαδικασία μεταμόρφωσης. Έχει επίσης αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι η ολοκλήρωση ενός βαθμού δεν σημαίνει την ολοκλήρωση της αναζήτησης. Ο τρίτος βαθμός δεν κλείνει την θύρα της γνώσης. Την ανοίγει προς ένα διαφορετικό πεδίο ερωτημάτων. Υπό αυτή την έννοια, ο Σκωτικός Τύπος μπορεί να θεωρηθεί ως η συνέχεια της πορείας του Διδασκάλου για την ανεύρεση του Λόγου.
Η ιστορική του διαδρομή επιβεβαιώνει, με τον δικό της τρόπο, αυτή την αντίληψη. Ο Αρχαίος και Αποδεδεγμένος Σκωτικός Τύπος δεν εμφανίστηκε εξ’ αρχής ως ένα πλήρες και ενιαίο σύστημα τριάντα τριών βαθμών. Η δημιουργία του υπήρξε αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας ανάπτυξης των λεγόμενων ανώτερων ή επιγενόμενων βαθμών κατά τον 18ο αιώνα, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου ο ευρωπαϊκός Τεκτονισμός παρήγαγε, ανασύνθετε και συνδύαζε διαρκώς νέες τελετουργικές και μυητικές μορφές. Οι πρώιμοι «Σκωτικοί» βαθμοί δεν ήταν κατ’ ανάγκην σκωτικής προέλευσης, ενώ η ίδια η χρήση του όρου Scots ή Scottish εμφανίζεται σε τεκτονικές πηγές ήδη από το πρώτο μισό του 18ου αιώνα. Η νεότερη ιστοριογραφία έχει καταστήσει σαφές ότι ο χαρακτηρισμός «Σκωτικός» δεν μπορεί να ερμηνευθεί απλώς ως γεωγραφική ή εθνική ένδειξη. Η ιστορική πραγματικότητα είναι περισσότερο σύνθετη: πρόκειται για μία τεκτονική γλώσσα που διαμορφώθηκε μέσα από τη συνάντηση διαφορετικών ευρωπαϊκών παραδόσεων.
Στη διαδικασία αυτή σημαντική θέση κατέχει το σύστημα των είκοσι πέντε βαθμών που έγινε γνωστό ως Τύπος του Βασιλικού Μυστικού ή Τύπος της Τελειοποίησης, το οποίο συνδέθηκε με τον Étienne Morin και μεταφέρθηκε στη Βόρεια Αμερική, όπου ο Henry Andrew Francken συνέβαλε αποφασιστικά στην καταγραφή του. Η ίδρυση του πρώτου Υπάτου Συμβουλίου στο Charleston της Νότιας Καρολίνας, στις 31 Μαΐου 1801, αποτελεί το αποφασιστικό ιστορικό σημείο για τη συγκρότηση του συστήματος των τριάντα τριών βαθμών, ενώ η μεταφορά του στη Γαλλία από τον Alexandre-Auguste de Grasse-Tilly συνέβαλε καθοριστικά στην ευρωπαϊκή του διαμόρφωση. Έτσι, ο Α.Α.Σ.Τ. δεν υπήρξε δημιούργημα μίας στιγμής ούτε ενός ανθρώπου· είναι προϊόν μιας μακράς διαδικασίας συγκέντρωσης, σύνθεσης, ανασύνθεσης και θεσμοποίησης τεκτονικών παραδόσεων.
Η ιστορική αυτή παρατήρηση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι μας βοηθά να κατανοήσουμε κάτι ουσιαστικό για τη φύση του Τύπου. Ο Σκωτικός Τύπος δεν είναι ένα απολύτως κλειστό φιλοσοφικό σύστημα, του οποίου όλες οι ιδέες προέρχονται από μία μοναδική πηγή. Είναι περισσότερο ένα μεγάλο συμβολικό εργαστήριο της δυτικής εσωτερικής παράδοσης. Στους βαθμούς του συναντώνται η βιβλική παράδοση, η ιστορία του Ναού του Σολομώντος, η εβραϊκή συμβολική, ο χριστιανικός συμβολισμός, η ιπποτική παράδοση, ο Ροδοσταυρισμός, ο ερμητισμός, στοιχεία της Καββάλα, η αλχημική σκέψη, ο νεοπλατωνισμός και, ευρύτερα, οι ηθικές και φιλοσοφικές αξίες που διαμορφώθηκαν στον ευρωπαϊκό κόσμο του Διαφωτισμού. Δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι παραδόσεις ταυτίζονται μεταξύ τους· αντιθέτως, η ιδιαιτερότητα του Σκωτικού Τύπου βρίσκεται ακριβώς στη δυνατότητά του να τις φέρνει σε διάλογο, ακόμα και σε αντιπαράθεση.
Γι’ αυτό ο Σκωτικός Τύπος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία συλλογή βαθμών. Οι βαθμοί του είναι διαφορετικές προσεγγίσεις σε ορισμένα θεμελιώδη προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Το καθήκον, η απώλεια, η γνώση, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η πίστη, η ευθύνη, ο θάνατος, η αναγέννηση και η αναζήτηση της αλήθειας επανέρχονται διαρκώς, αλλά κάθε φορά μέσα από διαφορετικό συμβολικό πρίσμα. Έτσι, ο Τέκτων δεν προχωρεί απλώς από έναν αριθμό σε έναν άλλο. Επιστρέφει στα ίδια μεγάλα ερωτήματα και ανακαλύπτει ότι η σημασία τους μεταβάλλεται μαζί με τον ίδιο.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι λεγόμενοι «ανώτεροι βαθμοί» δεν πρέπει να θεωρούνται βαθμοί ανώτερης ανθρώπινης αξίας. Ο 33ος δεν καθιστά τον άνθρωπο περισσότερο Τέκτονα από τον Διδάσκαλο του τρίτου βαθμού. Οι βαθμοί δεν αποτελούν κλίμακα κοινωνικής ή πνευματικής υπεροχής. Εάν η απόκτηση ενός υψηλότερου βαθμού αυξάνει την υπερηφάνεια του ανθρώπου, τότε η ουσία της μυητικής εργασίας έχει απωλεσθεί. Η πραγματική «ανωτερότητα» δεν βρίσκεται στο αξίωμα αλλά στην ευθύνη. Όσο αυξάνεται η γνώση, τόσο αυξάνεται και το καθήκον. Όσο αυξάνεται η εμπειρία, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να γίνεται η ταπεινότητα. Όσο περισσότερο ο Τέκτων γνωρίζει, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται το μέγεθος όσων αγνοεί.